7786e520

Hoofd- of bijzaak? Dat maakt voor framing veel uit

Mon, 03 Oct 2022 12:13:55 GMT

Hoe er door leken wordt nagedacht over nut & noodzaak van alternatieven voor detentie is (groten)deels afhankelijk van hoe er door media over geschreven wordt. We lopen er immers in het dagelijks leven (gelukkig!) zelden tegenaan. Daarom houden wij artikelen over kortdurende detentie en alternatieven hiervoor nauwlettend in de gaten. Hoe wordt het neergezet? En welk mogelijk effect kan dat hebben op de perceptie? Vorige week stond er een artikel in het AD over het verzoek vanuit het kabinet om te kijken of er vaker taakstraffen en enkelbanden ingezet kunnen worden. Goed nieuws, maar hoe belandt het in het artikel?

Framingeffecten sluipen er snel in – en zijn grotendeels onzichtbaar. Het gaat om selectie, verwoording en volgorde van informatie. Dat laatste, volgorde, speelt in het artikel van het AD een grote rol. We lezen de volgende passage:

“ Deels is dat een centenkwestie: een taakstraf kost de overheid minder dan een celstraf. Anderzijds drongen Reclassering Nederland en kabinetsadviseur RSJ ook aan op het ‘terugdringen’ van korte celstraffen omdat de gevolgen soms niet meer in verhouding staan tot de misstap. Tijdens een korte celstraf verliezen gedetineerden soms ook hun baan of woning .”

Twee concurrerende frames in één klein stukje

Er zijn twee verschillende frames te ontwaren in dit fragment. Het eerste verhaal gaat over geld: het is een centenkwestie. In dit frame staat de maatschappij centraal. We trekken gezamenlijk de portemonnee voor ons justitiële systeem. Dat komt overigens niet zo heel expliciet in de verwoording van het frame terug; er staat immers dat het de ‘overheid’ minder kost. Dat wij de ‘overheid’ betalen, heeft niet elke burger altijd even helder voor ogen. Het zou daardoor voor de lezer kunnen aanvoelen dat dit een bezuiniging is die 'leuk is voor de overheid', maar waar ze zelf geen vruchten van plukken.

Het tweede frame in het fragment richt de aandacht op detentieschade. Dit wordt alleen benoemd vanuit het perspectief van de gestrafte. Er wordt niet uitgezoomd naar de consequenties voor de maatschappij, zoals minder kans op recidive (veiligheid), minder kans op werkloosheid (kosten) of meer effectiviteit van taakstraffen (pragmatisme). Ook dit frame blijft dus eigenlijk heel summier neergezet, zeker ten opzichte van het eerdere ‘kosten-frame’. In het slot van het artikel wordt detentieschade namelijk pas wat verder uitgelegd.

Liever detentieschade als hoofdzaak en geld als bijzaak

Wij hadden het liever andersom gezien. Want ons brein weegt een eerste frame zwaarder dan een tweede frame. Nu gaat het dus vooral om geld en – oja – je zou ook kunnen zeggen dat het inhoudelijk ook beter is. Andersom had je kunnen zeggen: ‘Zowel de gestrafte als de maatschappij plukt de vruchten van een taakstraf en weet je wat, het kost de maatschappij ook nog eens minder’. Ons advies dus in een notendop: noem – in gesprek met algemeen publiek – de kosten liever als een bijzaak dan als een hoofdzaak.

Overigens, in een citaat van Joost Sneller verderop in het artikel staan beide frames omgedraaid. Zó komt de inhoud echt vele malen keer beter terecht:

“Dit is kansrijk voor veroordeelden en de samenleving, de helft van alle detenties duurt korter dan een maand en mensen vallen simpelweg minder snel in herhaling na een werkstraf. Bovendien zijn alternatieve straffen goedkoper, wat kan helpen bij het oplossen van de financiële problemen in het gevangeniswezen.”

Hoe framet Weerwind de leerstraf?

Nog een laatste framinguitsmijter gerelateerd aan het volgende fragment:

Daarbij ‘overweegt’ hij ook de ‘herintroductie’ van de leerstraf, waarbij een taakstraf wordt ‘gecombineerd met trainen, begeleiden en leren’. “Zodat iemand bijvoorbeeld een diploma kan halen, er meer kansen op de arbeidsmarkt kunnen ontstaan en de kans op het voldoen van een schadevergoeding aan een slachtoffer kan worden vergroot.”

Wat is het perspectief dat hier wordt geschetst? Naast de focus op dat de gestrafte een constructievere rol kan innemen, komt ook een eventueel slachtoffer hier als personage aan bod. Slim gekozen, want daardoor wordt de leerstraf niet alleen iets waar de gestrafte wat bij de winnen heeft. Ook slachtoffer én maatschappij hebben er wat aan. Dat maakt de kans een stuk groter dat mensen hier achter zullen gaan staan.

"Dit is kansrijk voor veroordeelden en de samenleving, de helft van alle detenties duurt korter dan een maand en mensen vallen simpelweg minder snel in herhaling na een werkstraf."

- Joost Sneller,

D66-Tweede Kamerlid

Goede vragen leiden tot goede antwoorden

Mon, 08 Aug 2022 15:14:22 GMT

In de Quest van augustus stond een artikel met een boeiend uitgangspunt: ‘ Stel: je mag een nieuwe samenleving beginnen. Met mensen die van niets weten. In de maatschappij wil je zo min mogelijk misdaad. Zijn straffen dan nodig? En zo ja, kom je dan op boetes en celstraffen, of is er wat beters te verzinnen? ’ Een goede vraag. Want als je even uitzoomt, zie je dat het hele artikel zich door de vraagstelling niet richt op vergelding, maar op het veiliger maken van de samenleving. Zonder dat het expliciet benoemd wordt, zorgen de vragen die worden gesteld al voor een andere insteek bij het nadenken over oplossingen.

In de opmaat van het artikel komt een flink aantal feiten aan bod. Voorkom je criminaliteit door mensen op te sluiten? Nauwelijks. Komen mensen ‘tot inkeer’ doordat ze de tijd hebben om na te denken over hun daden? Ook niet. Dus, vraagt de schrijver zich af, ‘is de nor wel dan wel het beste gereedschap voor onze minimaal gewelddadige maatschappij?’

Lekker concreet: wat doet kortdurende detentie en wat moeten we dan?

Ook de realiteit van korte detentie komt aan bod: ‘ Ruim drie kwart van de gedetineerden zit korter dan zes maanden. Twee derde zit zelfs korter dan drie maanden. Die paar maanden zijn voor veel mensen al genoeg om hun baan en hun huis kwijt te raken en hun partner te verliezen. Het komt voor dat ze het gezag over hun kinderen kwijtraken. En mensen hadden vaak al financiële problemen, eenmaal vrij is het leven nog lastiger. ’ De conclusie? Je maakt het voor mensen alleen maar moeilijker om uit de criminaliteit te blijven. Dit lijstje van schade door detentie is allesbehalve compleet, maar wel heel concreet. Je ziet het als lezer gemakkelijk voor je. Als de auteur de lijst langer had gemaakt, had dat dan iets toegevoegd? Wij vermoeden eerder het tegendeel: hoe langer de lijst is, hoe meer elementen ervan vergeten worden. Met deze paar voorbeelden wordt de kern van het probleem uitstekend geframed. Net zoals de conclusie over korte detentie, uit de mond van een goede bekende binnen het CJG-project. Jacques Claessen vertelt: ‘ Gevangenisstraf is een dure manier om mensen slechter te maken.’

Het artikel gaat niet alleen in op het probleem, maar toont ook oplossingen. Onder andere taakstraffen en elektronische thuisdetentie komen aan bod. ‘ Met een enkelband kunnen mensen blijven werken. Ze blijven bij hun familie, brengen hun kinderen naar school en houden hun sociale contacten ’, vertelt hoogleraar criminologie Arjen Blokland. De schrijver van het stuk maakt een interessante vergelijking om ons als lezer te helpen om dit relatief onbekende alternatief te snappen: ‘ Sinds de diverse lockdowns hebben we ook een wat beter beeld bij verplicht thuis zitten. En de avondklok liet ons een klein beetje proeven hoe het is om je aan strakke tijdslimieten te houden, zoals enkelbanddragers moeten doen. ’ Ook hier is eigenlijk geen jargon nodig om neer te zetten wat de positieve impact van het alternatief is.

Zorg dat de inhoud kan shinen

Heeft dit artikel een positieve invloed op mensen hun denkbeelden rond detentie? Wij denken van wel. Dat zit niet alleen in de helder en bondig verwoordde feiten, maar ook in het overkoepelende frame waarbij de journalist aanstuurt op de maatschappelijke impact van detentie in plaats van te starten vanuit vergelding. Het zet je als lezer op een ‘vers’ spoor. We belden met Jacques om te vragen hoe het was om bron te zijn voor dit stuk:

“Ik was blij met het artikel. Het is een prettige insteek, een ‘nieuwe samenleving’, waar de journalist zelf mee kwam. In het gesprek merkte ik dat hij goed luisterde en op zoek was naar een nuchtere insteek. Dat zie je ook terug in koppen zoals ‘Cel maakt mensen slechter’ en ‘Harde straf, meer slachtoffers’. In plaats van een stuk te schrijven vanuit ervaringsdeskundigen (daders en slachtoffers) is dit stuk beschouwend: vanuit academici. Dat werkt hier goed omdat het dan echt gaat over effecten. De journalist blijft echt bij de feiten, noemt ook positieve voorbeelden en laat zich niet verleiden tot een emotioneel betoog – wat vaak gebeurt. Ik hoop natuurlijk dat ik daar als bron in het artikel invloed op heb gehad. Maar gelukkig merkte ik in het gesprek met de journalist al dat hij goed luisterde en zich graag serieus liet informeren”.

Welke drie lessen nemen we mee uit dit artikel?

Wees concreet, geef liever een sprekend voorbeeld dan een waslijst aan feiten. De cijfers in dit stuk komen juist tot hun recht omdat ze omringd worden door informatie waar we een beeld bij hebben.
Begin bij het begin. Veel informatie is nieuw. Dus waar je misschien bang bent om te veel open deuren in te trappen, hebben mensen juist behoefte aan basisinformatie. Dit artikel laat zien dat dit helemaal niet met veel woorden en juridische tekst gepaard hoeft te gaan (liever niet zelfs). Het bleek keer op keer uit onze testen: veel mensen weten echt vrijwel niets over detentie en alles wat erbij komt kijken. Wie die kennis als bekend veronderstelt, krijgt zijn publiek waarschijnlijk niet mee.
Durf eens wat disclaimers in te slikken. Dit klinkt als een gevaarlijk advies, maar wat we bedoelen is dat nuance in de praktijk een goede boodschap vreselijk in de weg kan zitten. Neem de uitspraak van Jacques: ‘Gevangenisstraf is een dure manier om mensen slechter te maken’. Is dit altijd het geval? Uiteraard niet. Als je Jacques treft in een collegezaal, vertelt hij het een stuk genuanceerder. Echt. Maar in een artikel als dit komt de kern zo prima tot zijn recht.

"Gevangenisstraf is een dure manier om mensen slechter te maken."

- Jacques Claessen, bijzonder hoogleraar herstelrecht,

Maastricht University

Strafverslaafd of gevangenisfetisj?

Thu, 07 Apr 2022 15:00:05 GMT

In deze nieuwsbrief zoomen we in op een aantal framing-kwesties rond detentie. We schreven een artikeltje over de framing rond taakstraffen en we kijken naar de frames die we in het ‘wild’ tegenkwamen de afgelopen tijd. Heeft u een verzoeknummer voor ons, iets waar we met onze framingblik naar kunnen meekijken? Laat het dan vooral weten! Mail naar sarah@taalstrategie.nl om verzoekjes in te dienen.

Wie nieuwsberichten leest over (kortdurende) detentie, komt vanzelf allerlei frames tegen. Om te kunnen duiden of dit frame bijdraagt of afdoet aan een beeldvorming die ruimte biedt voor alternatieve straffen en/of herstelrecht is het handig om deze frames te herkennen. Wat kwamen we onder andere tegen in de nieuwsgeving van de afgelopen tijd?

Strafverslaafd

Allereerst een berichtje van onze Zuiderburen. In een artikel op Knack over alternatieven voor gevangenisstraf komen een aantal dingen voorbij die vanuit framingopzicht interessant zijn. Allereerst wordt er door de onderzoekers het woord ‘gevangenisfetisj’ gebruikt. Dat haakt direct aan op het frame ‘Strafverslaafd’, waarbij het verwijt centraal staat dat de maatschappij vanuit een reflex handelt en steeds harder en sneller straft. Overigens wordt in het artikel niet gespecificeerd wie de fetisjist is: de beleidsmakers of de burgers. Dat zorgt ervoor dat niet helemaal duidelijk is aan wie het verwijt precies gericht is. Wij vinden dat wat riskant, want als de lezer zich aangesproken voelt, dan kan dit tot weerstand leiden.

Daarnaast wordt verderop in het artikel gesproken over het invoeren van elektronisch toezicht als alternatief voor detentie. De onderzoekers schrijven over de ongelukkige situatie in België, waarbij zij zelf zeggen dat hun gevangenissen op dit moment “met barstende muren kampen”. Oftewel: het is te vol. Is dat een goede timing voor alternatieve strafmogelijkheden? Dat zou een negatief effect kunnen hebben op hoe het publiek de toepassing van elektronisch toezicht zal percipiëren. In plaats van elektronisch toezicht als waardevol alternatief te zien, is het risico aanwezig dat het publiek het zal zien als een soort wanhoopsgreep die geen recht doet aan vergelding voor het delict. Aan de minister van Justitie daar een schone taak om dit alternatief op een krachtige manier te framen als maatschappelijk zinvolle interventie.

Naasten betalen de prijs

Op de website van Hart van Nederland wordt in een kort artikel de podcast ‘Bloedband’ aangekondigd. Aan het woord is Ria, die vertelt hoe zij het ervaart dat haar zoon in detentie zit. De kop stuurt direct naar een frame: ‘ Ria's zoon zat in de gevangenis: 'Het leek alsof ik zelf in de cel zat ’. Dit frame hebben wij ‘Naasten betalen de prijs’ genoemd (klik hier voor een overzicht van alle gevonden frames) In plaats van de nadruk op het delict te leggen, komt Ria in beeld als onzichtbaar medeslachtoffer. Dit schetst een rijker beeld van de consequenties van detentie dan wanneer er alleen gefocust wordt op de gedetineerde zelf.

Luxe hotel

Een ondergravend frame kwamen we tegen op de website van NPO Radio 1 . Het goedbedoelde artikel met bijbehorende podcast vertelt over de documentaire van criminologe Marieke Lim die gedetineerden interviewde om te achterhalen hoe het leven in de gevangenis is. In het artikel zelf domineren de frames ‘Mens achter de dader’ en ‘Loodzware straf’, maar helaas wordt er afgetrapt met de vraag: ‘Wat klopt er van het beeld dat Nederlandse gevangenissen een soort hotels zijn?’ en wordt in een tussenkop de gevangenis geframed als ‘hotel met tralies’. Dit is een typisch voorbeeld van het ‘Luxe hotel’-frame, waarbij de focus ligt op het idee dat een gevangenisstraf te slap is vanwege de leefomstandigheden daar. Het zou vergelijkbaar zijn met een hotel.

In de praktijk zien we vaak dat constructieve frames worden ingebed in ondergravende frames. Zo’n ondergravend frame wordt dan eens goed aan de tand gevoeld en de conclusie van het stuk is vaak dat het ondergravende frame niet klopt. De bedoeling is goed, maar het effect is echter dat met name het ondergravende frame (in dit geval ‘Luxe hotel’) in eerste instantie wordt opgerakeld en daarmee ook automatisch weer een beetje bevestigd. Zelfs als het ontkend wordt. Dit artikel was dus vanuit framingoptiek echt veel constructiever geweest als het ‘Luxe hotel’-frame helemaal weggelaten was.

Nieuw artikel over taakstraffen

"We moeten van onze gevangenis-fetisj af."

- Onderzoekers

Marijke Roosen

en Diete Humblet

Frames in de actualiteit: Naasten betalen de prijs

Tue, 23 Nov 2021 08:19:08 GMT

Het International Documentary Filmfestival Amsterdam (IDFA) is in volle gang. Het is het grootste documentaire filmfestival ter wereld en wordt gewoon, elk jaar, bij ‘ons’ in Nederland gehouden. De mooiste, interessantste en indrukwekkende documentaires komen tijdens dit festival aan bod met dit jaar een documentaire die onze aandacht trok: Raising a School Shooter.

In deze documentaire (die overigens ook op NPO Start terug te kijken is) komen drie ouders van school shooters aan het woord die vertellen hoe zij verder leven nadat hun kind een dodelijke schietpartij op school heeft aangericht. We volgen Jeff en Clarence, twee vaders van wie de zoons voor de rest van hun leven vastzitten nadat zij het vuur openden op hun scholen. En we volgen Sue, de moeder van één van de tieners die het bloedbad op Columbine High School veroorzaakte. Haar zoon heeft zichzelf omgebracht na de schietpartij. De documentaire zoomt in op de, soms tegenstrijdige gevoelens van deze ouders. We zien verdriet en schuldgevoel, maar ook machteloosheid en boosheid.

Naasten betalen de prijs

Één bepaald frame heeft de overhand in deze documentaire, en dat is het ‘Naasten betalen de prijs’-frame. In dit frame staan de familie en andere naasten van de veroordeelde in de spotlight. Degenen die, net zoals de familie van het slachtoffer, hun dierbare voor korte of lange tijd (of voor altijd) moeten missen. We zien in dit frame vaak de nadruk op partners, die hun zekerheden verliezen omdat een deel van het inkomen wegvalt. Of we zien kinderen die een trauma oplopen en opgroeien zonder ouderfiguur. Zo’n kind loopt schade op, terwijl het zelf nooit onderdeel van het conflict is geweest.

De ouder in de hoofdrol

In de documentaire Raising a School Shooter zien we binnen dit frame echter een andere hoofdrolspeler, namelijk: de ouder. Zij hebben geen ‘last’ van wegvallende zekerheden en groeien ook niet op zonder ouderfiguur zodra hun kind in de gevangenis belandt of overlijdt. Wat de documentaire laat zien, zijn andere manieren waarop de familie van de veroordeelde lijdt: er is, naast het eerder besproken schuldgevoel en verdriet, sprake van schaamte, gezinsontwrichting en emotionele disbalans, maar ook stigma. “De mensen gaven Jeffrey de schuld van wat zijn zoon had gedaan”, vertelt de vriendin van één van de vaders. “Als ik in de supermarkt was met hem, merkte ik dat hij werd herkend. Ze keken hem aan met een blik vol walging. Als we ergens iets gingen eten of drinken, haalden ze onze stoelen weg als we naar de wc waren, en als je dan je stoel terug wilde, werd je genegeerd. Ze probeerden bij hem in te breken, ze achtervolgden hem.” Uiteindelijk is dit stel verhuisd naar een andere staat om te ontsnappen aan de pesterijen en intimidaties.

Vergelding vs. een bredere context

De documentaire geeft een mooi inkijkje in een groep die vaak onzichtbaar blijft: de achterblijvers. Dat doet natuurlijk niks af aan het delict, maar de aandacht wordt met dit frame wel verlegd van pure vergelding naar een bredere context. Het gezin (kinderen, partners, maar dus ook ouders) is nu eenmaal niet verantwoordelijk voor wat de veroordeelde heeft gedaan, dus zou het dan wel gestraft moeten worden? Moeten we dat voorkomen, en zo ja, hoe kunnen we dat voorkomen? Het biedt aanknopingspunten om verder te denken dan de vergeldingsreflex waar we vaak inschieten.

"Ik gebruikte een tijdje een valse naam. Ik overwoog zelfs om te verhuizen, maar dan zou ik al mijn steun kwijt zijn. Ik zou ergens een vreemde zijn, van wie ze zeggen: haar zoon heeft al die mensen gedood."

7786e520

Hoofd- of bijzaak? Dat maakt voor framing veel uit

Twee concurrerende frames in één klein stukje

Liever detentieschade als hoofdzaak en geld als bijzaak

Hoe framet Weerwind de leerstraf?

"Dit is kansrijk voor veroordeelden en de samenleving, de helft van alle detenties duurt korter dan een maand en mensen vallen simpelweg minder snel in herhaling na een werkstraf."

- Joost Sneller,

D66-Tweede Kamerlid

Goede vragen leiden tot goede antwoorden

Lekker concreet: wat doet kortdurende detentie en wat moeten we dan?

Zorg dat de inhoud kan shinen

Welke drie lessen nemen we mee uit dit artikel?

"Gevangenisstraf is een dure manier om mensen slechter te maken."

- Jacques Claessen, bijzonder hoogleraar herstelrecht,

Maastricht University

Strafverslaafd of gevangenisfetisj?

Strafverslaafd

Naasten betalen de prijs

Luxe hotel

Nieuw artikel over taakstraffen

"We moeten van onze gevangenis-fetisj af."

- Onderzoekers

Marijke Roosen

en Diete Humblet

Frames in de actualiteit: Naasten betalen de prijs

Naasten betalen de prijs

De ouder in de hoofdrol

Vergelding vs. een bredere context

"Ik gebruikte een tijdje een valse naam. Ik overwoog zelfs om te verhuizen, maar dan zou ik al mijn steun kwijt zijn. Ik zou ergens een vreemde zijn, van wie ze zeggen: haar zoon heeft al die mensen gedood."

- Sue, moeder van

Columbine-shooter Dylan

7786e520

Hoofd- of bijzaak? Dat maakt voor framing veel uit

Twee concurrerende frames in één klein stukje

Liever detentieschade als hoofdzaak en geld als bijzaak

Hoe framet Weerwind de leerstraf?

"Dit is kansrijk voor veroordeelden en de samenleving, de helft van alle detenties duurt korter dan een maand en mensen vallen simpelweg minder snel in herhaling na een werkstraf."

- Joost Sneller,

D66-Tweede Kamerlid

Goede vragen leiden tot goede antwoorden

Lekker concreet: wat doet kortdurende detentie en wat moeten we dan?

Zorg dat de inhoud kan shinen

Welke drie lessen nemen we mee uit dit artikel?

"Gevangenisstraf is een dure manier om mensen slechter te maken."

- Jacques Claessen, bijzonder hoogleraar herstelrecht,

Maastricht University

Strafverslaafd of gevangenisfetisj?

Strafverslaafd

Naasten betalen de prijs

Luxe hotel

Nieuw artikel over taakstraffen

﻿ "We moeten van onze gevangenis-fetisj af."

- Onderzoekers

Marijke Roosen

en Diete Humblet

Frames in de actualiteit: Naasten betalen de prijs

Naasten betalen de prijs

De ouder in de hoofdrol

Vergelding vs. een bredere context

"Ik gebruikte een tijdje een valse naam. Ik overwoog zelfs om te verhuizen, maar dan zou ik al mijn steun kwijt zijn. Ik zou ergens een vreemde zijn, van wie ze zeggen: haar zoon heeft al die mensen gedood."

- Sue, moeder van

Columbine-shooter Dylan

"We moeten van onze gevangenis-fetisj af."